Το γλωσσάριο του WIFU εξηγεί βασικούς όρους που αφορούν τις οικογενειακές επιχειρήσεις και τις επιχειρηματικές οικογένειες. Οι ορισμοί παρέχουν επιστημονικά τεκμηριωμένες ταξινομήσεις και προσφέρουν καθοδήγηση σε θέματα όπως η διακυβέρνηση των οικογενειακών επιχειρήσεων, η οικογενειακή στρατηγική, η διαδοχή, η ικανότητα των μετόχων, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις και η ψηφιοποίηση.
Ο βαθμός ωριμότητας της οικογενειακής στρατηγικής περιγράφει το πόσο συνειδητά και συστηματικά μια επιχειρηματική οικογένεια οργανώνει την αυτοανασκόπηση, την επικοινωνία και τη συνεργασία, με σκοπό να ενισχύσει τη λήψη αποφάσεων και τη συνοχή.
Με βάση Kane κ.ά. (2018) Ο δείκτης ωριμότητας καταδεικνύει σε ποιο βαθμό έχουν αναπτυχθεί και εφαρμόζονται στην πράξη οι αντίστοιχες δομές και διαδικασίες εντός της επιχειρηματικής οικογένειας.
Με αυτόν τον τρόπο, παρέχει πληροφορίες σχετικά με το αν μια στρατηγική για την οικογένεια είναι μάλλον σιωπηρή ή αν διατυπώνεται ρητά και εφαρμόζεται. Ταυτόχρονα, δείχνει πόσο σταθερά εδραιωμένη είναι η «οικογενειακή διακυβέρνηση» ή η αυτοδιαχείριση της επιχειρηματικής οικογένειας που βασίζεται σε αυτήν.
Μια οικογενειακή επιχείρηση διακρίνεται για τον συνδυασμό ιδιοκτησίας, επιχειρηματικής ευθύνης και διαγενεακής προοπτικής.
Μιλάμε για οικογενειακή επιχείρηση όταν
Η διαγενεακή διάσταση είναι ουσιαστικής σημασίας για τις οικογενειακές επιχειρήσεις. Επομένως, καθοριστικό ρόλο δεν παίζει μόνο η τρέχουσα ιδιοκτησιακή δομή, αλλά και η πρόθεση να μεταβιβαστούν η ιδιοκτησία, η διοίκηση και η ευθύνη από γενιά σε γενιά.
Η νομική μορφή και το μέγεθος της επιχείρησης δεν παίζουν κανένα ρόλο σε αυτό το πλαίσιο. Οι νεοφυείς επιχειρήσεις ή οι επιχειρήσεις που διευθύνονται από τους ιδιοκτήτες τους δεν αποτελούν από μόνες τους οικογενειακές επιχειρήσεις, αν λείπει αυτή η διαγενεακή προοπτική.
Μια επιχειρηματική οικογένεια είναι μια οικογένεια ή μια οικογενειακή ομάδα, η εξέλιξη της οποίας διαμορφώνεται από μια επιχείρηση που ανήκει, εν όλω ή εν μέρει, σε ένα ή περισσότερα μέλη της οικογένειας.
Μιλάμε επίσης για μια επιχειρηματική οικογένεια όταν η εν λόγω οικογένεια ή μεμονωμένα μέλη της ασχολούνται με το ζήτημα της μεταβίβασης της ιδιοκτησίας της επιχείρησης εντός του οικογενειακού πλαισίου.
Έτσι, στο επίκεντρο δεν βρίσκονται μόνο οι επιχειρήσεις και η περιουσία, αλλά και η ευθύνη, το αίσθημα του ανήκειν, η επιρροή και το μέλλον. Η συγκεκριμένη οργανωτική μορφή δεν είναι καθοριστική: μια επιχειρηματική οικογένεια μπορεί, για παράδειγμα, να οργανωθεί ως φυλετική ένωση, μέσω μιας λεγόμενης ρύθμισης «διαδόχου» ή ως οργάνωση εκτεταμένης οικογένειας.
Η «ικανότητα των μετόχων» (GK) περιλαμβάνει τις ικανότητες και τις δεξιότητες των υφιστάμενων και των δυνητικών μετόχων μιας οικογενειακής επιχείρησης να ασκούν υπεύθυνα το ρόλο τους ως ιδιοκτήτες. Σε αυτό περιλαμβάνεται η επιτυχής άσκηση των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων εντός της οικογένειας των μετόχων. Επιπλέον, η ικανότητα των μετόχων περιγράφει τη δυνατότητα να αντιμετωπίζουν επιτυχώς μέχρι τώρα άγνωστες καταστάσεις στην επιχείρηση και στην επιχειρηματική οικογένεια. Συνεπώς, δεν περιλαμβάνει μόνο εξειδικευμένες γνώσεις, αλλά και κριτική ικανότητα, κατανόηση του ρόλου, αίσθηση ευθύνης και την ικανότητα να τοποθετούν τις αποφάσεις στο πλαίσιο της αλληλεπίδρασης μεταξύ οικογένειας, ιδιοκτησίας και επιχείρησης.
Ο όρος «ανάπτυξη δεξιοτήτων των μετόχων» (GKE) αναφέρεται σε όλα τα μέτρα με τα οποία τα μέλη μιας επιχειρηματικής οικογένειας προωθούν την απόκτηση και την περαιτέρω ανάπτυξη αυτών των δεξιοτήτων. Σε αυτά περιλαμβάνονται προγράμματα εκπαίδευσης και επιμόρφωσης, καθώς και εμπειρίες που είναι χρήσιμες για την μελλοντική ή την τρέχουσα άσκηση του ρόλου του μετόχου στην κοινή οικογενειακή επιχείρηση.
Σε αυτή την έννοια περιλαμβάνονται επίσης τα μέλη της οικογένειας των εταίρων που δεν κατέχουν ακόμη μερίδια στην οικογενειακή επιχείρηση ή αναλαμβάνουν βασικά καθήκοντα ανατροφής των παιδιών.
Μια στρατηγική για την οικογένεια περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο μια επιχειρηματική οικογένεια διαμορφώνει το μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο όραμά της για το μέλλον και πώς μπορεί να παραμείνει μόνιμα ως πόρος για την επιχείρηση. Αποτελεί ουσιαστικό στοιχείο της διακυβέρνησης της οικογενειακής επιχείρησης ή της οικογενειακής διακυβέρνησης και βοηθά την οικογένεια να αναστοχαστεί σχετικά με την ταυτότητά της, τους ρόλους της και τις ευθύνες της έναντι της επιχείρησης.
Στο πλαίσιο αυτό, η επιχειρηματική οικογένεια συνειδητοποιεί ότι μια οικογενειακή επιχείρηση αποτελείται από τρία διαφορετικά κοινωνικά συστήματα: την οικογένεια, την επιχείρηση και την ιδιοκτησία. Κάθε ένα από αυτά τα συστήματα ακολουθεί τη δική του επικοινωνιακή λογική. Γι’ αυτό, τα ίδια γεγονότα μπορούν να αξιολογηθούν διαφορετικά από την οπτική της οικογένειας, της επιχείρησης και του δικαίου της ιδιοκτησίας. Τα παράδοξα που προκύπτουν από αυτό πρέπει να εξισορροπούνται συνεχώς.
Μεταξύ των βασικών καθηκόντων μιας οικογενειακής στρατηγικής συγκαταλέγεται η αναγνώριση πιθανών κινδύνων από μελλοντικές εξελίξεις, ακόμη και όταν φαινομενικά όλα κυλούν ομαλά. Για τον σκοπό αυτό, απαιτείται τόσο η εξέταση της οικογένειας στο σύνολό της όσο και των μεμονωμένων ατόμων με τις αντίστοιχες ανάγκες τους. Η διοίκηση των επιχειρηματικών οικογενειών πρέπει, επομένως, να σκέφτεται και να ενεργεί με διττή προσέγγιση: δεν συνοδεύει στρατηγικά μόνο την επιχείρηση, αλλά και την ίδια την οικογένεια.
Ένα οικογενειακό καταστατικό είναι ένα έγγραφο που, κατά κανόνα, δεν έχει νομική ισχύ, στο οποίο μια επιχειρηματική οικογένεια καταγράφει τις βασικές κατευθυντήριες αρχές της οικογενειακής και επιχειρηματικής της φιλοσοφίας. Αυτές μπορεί να περιλαμβάνουν αξίες, ορισμούς, απαιτήσεις, προσδοκίες, μεθόδους και περιγραφές διαδικασιών. Στην πράξη, τα αντίστοιχα έγγραφα αναφέρονται επίσης ως Οικογενειακός Χάρτης, Οικογενειακός Κώδικας, Οικογενειακό Καταστατικό ή Οικογενειακό Όραμα.
Το οικογενειακό καταστατικό καθιστά τις κοινές αρχές ορατές, συζητήσιμες και κατανοητές. Μπορεί να προσφέρει καθοδήγηση όσον αφορά τη διαχείριση της περιουσίας, τους ρόλους, την επικοινωνία, τις συγκρούσεις, τη διαδοχή και τη συνεργασία. Προκειμένου να τεκμηριωθεί η προθυμία τους να αποδεχθούν τα συμφωνηθέντα περιεχόμενα και να τα τηρήσουν, συχνά υπογράφεται από κοινού από τα μέλη μιας επιχειρηματικής οικογένειας.
Η διακυβέρνηση της οικογενειακής επιχείρησης περιγράφει τους κανόνες, τις δομές και τα εργαλεία με τα οποία μια επιχειρηματική οικογένεια διαμορφώνει τη σχέση μεταξύ οικογένειας, ιδιοκτησίας και επιχείρησης.
Ο όρος «διακυβέρνηση» αναφέρεται γενικά στις αρχές που διέπουν τη διαχείριση σύνθετων συστημάτων. Σε οικονομικό πλαίσιο, αφορά τη διοίκηση ενός οργανισμού· σε αυτή την περίπτωση, μιλάμε για «εταιρική διακυβέρνηση» ή «επιχειρηματική διακυβέρνηση». Η «Family Business Governance» ή «Family Governance» μεταφέρει αυτή την προοπτική στις οικογενειακές επιχειρήσεις. Εστιάζει εξίσου στα συμφέροντα της οικογένειας και της επιχείρησης και δημιουργεί ένα πλαίσιο για τη σχέση της οικογένειας με την επιχείρηση.
Στόχος είναι να αποσαφηνιστούν οι ευθύνες, η επικοινωνία, οι διαδικασίες λήψης αποφάσεων και οι ρόλοι στο πλαίσιο της αλληλεπίδρασης μεταξύ οικογένειας, περιουσίας και επιχείρησης. Ως κεντρικά όργανα θεωρούνται το Οικογενειακό Συμβούλιο, η Επιτροπή Μετόχων και το Family Office. Ως βασικά εργαλεία θεωρούνται η διαχείριση συγκρούσεων, οι οικογενειακές δραστηριότητες, η ανάπτυξη των ικανοτήτων των μετόχων και η κοινωνική προσφορά.
Ο όρος «μεσαία επιχειρήσεις» ή «μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ)» χρησιμοποιείται συχνά σε σχέση με τις οικογενειακές επιχειρήσεις. Ωστόσο, περιγράφει πρωτίστως μια κατηγορία μεγέθους επιχειρήσεων – για παράδειγμα, με βάση τον αριθμό των εργαζομένων, τον ετήσιο κύκλο εργασιών ή το σύνολο του ισολογισμού.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διακρίνει τις ΜΜΕ βάσει ποσοτικών κριτηρίων, όπως ο αριθμός των εργαζομένων, ο κύκλος εργασιών, το συνολικό ενεργητικό και η ανεξαρτησία της επιχείρησης. Επίσης, το Ινστιτούτο Έρευνας για τις Μικρομεσαίες Επιχειρήσεις της Βόννης ορίζει τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις με βάση μεγέθη όπως ο αριθμός των εργαζομένων και ο ετήσιος κύκλος εργασιών. Ο όρος „οικονομική μεσαία τάξη“ χρησιμοποιείται κυρίως στον γερμανόφωνο χώρο· σε διεθνές επίπεδο, συνήθως γίνεται αναφορά σε μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις.
Ωστόσο, από τη σκοπιά του Ιδρύματος WIFU, αυτή η προσέγγιση με βάση το μέγεθος δεν αρκεί για να εξηγήσει τις οικογενειακές επιχειρήσεις. Το καθοριστικό δεν είναι αν μια επιχείρηση είναι μικρή, μεσαίου μεγέθους ή μεγάλη, αλλά αν διακρίνεται από τον «οικογενειακό παράγοντα»: μια ιδιαίτερη ιδιοκτησιακή δομή, επιχειρηματική ευθύνη, επιρροή στη διοίκηση και προσανατολισμό στη διατήρηση της επιχείρησης για τις επόμενες γενιές. Οι οικογενειακές επιχειρήσεις μπορούν, επομένως, να είναι μεσαίου μεγέθους, αλλά δεν είναι υποχρεωτικό. Αντίστροφα, δεν είναι κάθε μεσαίου μεγέθους επιχείρηση αυτόματα οικογενειακή. Για την ταξινόμηση των οικογενειακών επιχειρήσεων, κεντρική σημασία έχει κυρίως ο συνδυασμός της οικογενειακής και της επιχειρηματικής λογικής.
Η διαδοχή περιλαμβάνει όλα τα μέτρα, τις δραστηριότητες και τις δυναμικές στις οικογενειακές επιχειρήσεις και τις επιχειρηματικές οικογένειες, που αποσκοπούν στη διασφάλιση της μετάβασης της ιδιοκτησίας, της διοίκησης και του αισθήματος ευθύνης στην επόμενη γενιά.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η διατήρηση της διαγενεακής συνέχειας. Αυτή περιγράφει την προσπάθεια να μεταδοθούν η ιδιοκτησία, η ηγεσία και το αίσθημα ευθύνης εντός της επιχειρηματικής οικογένειας από γενιά σε γενιά.
Η διαδοχή, επομένως, δεν αφορά μόνο την πλήρωση μιας μεμονωμένης ηγετικής θέσης. Περιλαμβάνει επίσης ρόλους, προσδοκίες, διαδικασίες λήψης αποφάσεων, ευθύνη των ιδιοκτητών και τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των οικογενειακών επιχειρήσεων και της επιχειρηματικής οικογένειας.
Οι δυναστικές πολυμελείς οικογένειες είναι επιχειρηματικές οικογένειες με κύκλο μετόχων που υπερβαίνει τα 50 άτομα, οι οποίες επιθυμούν να διατηρήσουν την οικογενειακή επιχείρηση στην ιδιοκτησία των απογόνων των ιδρυτών. Χαρακτηριστικό γνώρισμα αυτού του τύπου, εκτός από την κοινή βούληση για τη διατήρηση της οικογενειακής επιχείρησης στην ιδιοκτησία των απογόνων του ιδρυτή, είναι η αλληλεπίδραση ως δίκτυο συγγενών.
Στις μεγάλες δυναστικές οικογένειες, η οργάνωση της επικοινωνίας, της συμμετοχής, της ευθύνης και της ικανότητας λήψης αποφάσεων γίνεται ιδιαίτερα απαιτητική, καθώς ο κύκλος των μετόχων είναι ευρύς, συχνά γεωγραφικά διασκορπισμένος και δομημένος σε διάφορα οικογενειακά κλάδια.
Ο όρος «Digital Openness», δηλαδή η ψηφιακή ανοιχτότητα, περιγράφει το πόσο ανοιχτή είναι μια επιχειρηματική οικογένεια απέναντι στην ψηφιοποίηση και σε ποιο βαθμό κατανοεί, αξιολογεί και υποστηρίζει τις ψηφιακές εξελίξεις.
Δεν πρόκειται όμως μόνο για τεχνικό ενδιαφέρον. Το καθοριστικό είναι αν η επιχειρηματική οικογένεια μπορεί να αξιολογήσει τις ευκαιρίες και τους κινδύνους της ψηφιοποίησης και αν είναι έτοιμη να επιτρέψει στρατηγικά τις ψηφιακές αλλαγές.
Ειδικά στις οικογενειακές επιχειρήσεις, αυτή η στάση καθορίζει το κατά πόσον η ψηφιοποίηση θεωρείται απλώς θέμα πληροφορικής, κίνδυνος ή θέμα που αφορά το μέλλον της επιχείρησης, της ιδιοκτησίας και της οικογένειας.
Ο όρος «ψηφιακή ετοιμότητα» περιγράφει το βαθμό στον οποίο μια οικογενειακή επιχείρηση και η οικογένεια των επιχειρηματιών της είναι προετοιμασμένες να υλοποιήσουν αποτελεσματικά τον ψηφιακό μετασχηματισμό.
Σε αυτά περιλαμβάνονται η υπάρχουσα τεχνογνωσία στον τομέα της ψηφιοποίησης, η επιχειρηματική ικανότητα εφαρμογής, καθώς και η ικανότητα αξιολόγησης των ψηφιακών ευκαιριών και κινδύνων. Καθοριστικό ρόλο παίζει όχι μόνο το αν οι ψηφιακές τεχνολογίες είναι διαθέσιμες, αλλά και το αν οι απαραίτητες δεξιότητες, οι διαδικασίες λήψης αποφάσεων και οι αρμοδιότητες υπάρχουν και μπορούν να ενεργοποιηθούν.
Στις οικογενειακές επιχειρήσεις, η ψηφιακή ετοιμότητα συνδέεται ιδιαίτερα στενά με την επιχειρηματική οικογένεια: η στάση, οι γνώσεις και η προθυμία της να θέσει προτεραιότητες επηρεάζουν το αν η ψηφιοποίηση θα σχεδιαστεί στρατηγικά ή θα εφαρμοστεί μόνο επιλεκτικά.
